Panne, plazas, cemeterios y mucho musica

Santiago de Cuba – Cuba, 2006

De dag begint goed! Als we even onze auto inspecteren, geparkeerd op Parque Cespedes, blijkt de band nu compleet leeg gelopen te zijn. Uiteraard springen twee locals ons meteen te hulp en verwisselen ter plekke de band voor een kleine fee. Onze ‘Mama Santiago’ voert namens ons een gesprek met het autoverhuurbedrijf, welke gelukkig een officina heeft in Santiago. Ze biedt aan om morgen met ons mee te gaan naar de officina en ons daar van met name verbale assistentie te voorzien.

Een wandeling door Santiago is een wrede verstoring van de Cubaans tranquility zoals tot op heden ervaren. Auto’s toeteren continu, taxichauffeurs zeuren om een lift te verkopen en touts smeken om ons te mogen begeleiden naar een restaurant of bar van een van hun connecties. Uiteraard willen ze ons ook de hele stad laten zien, voorzien van uitleg in compleet onverstaanbaar Spaans. Stinkende trucks, welke een spoor van oneindige uitlaatgaswolken achter zich aan slepen, zijn volgestouwd met zwetende mensen en duwen zich een weg daar de straten van hossend Santiago.

Maar wat overeind blijft van de mooie Cubaanse droom is de gulle glimlach, de vriendelijkheid, de behulpzaamheid van de massa. We lopen over Parque Cespedes met haar relatief nieuwe monumentale gebouwen incl. ingebouwde kerststal. Vervolgens passeren we Plaza de Dolores, welke met haar vele bomen genoeg schaduw biedt om vele Cubanen beschutting te bieden tegen de hitte van het middaguur. Eer weer hier terugkeren voor een aanvulling van het lichaamsvocht, brengen we nog een bliksembezoek aan Plaza de la Marte. Een paar pilaren staan op het midden van het plein opgesteld, waar de Spanjaarden in vroegere tijden publieke executies uitvoeren. Snel weg hier.

Alle plazas worden verbonden met drukke, steil op- en aflopende straten met aan weerszijden, voor het oog, monumentale panden. Van sommige van deze panden staat enkel alleen nog het geraamde overeind, a la Palace of the Wind in Jaipur, India. In haast ieder barretje speelt wel een live bandje. Niet voor het geld, maar om illegaal gekopieerde CD’s te verkopen aan toeristen. Hopelijk ook voor de sfeer. Een Cubaans danspaar op leeftijd maakt in ieder geval graag gebruik van het muzikale intermezzo en begint spontaan, midden op de dag, hun salsakennis in de praktijk te brengen.

We lopen vervolgens in de richting van de begraafplaats Cemeterio Santa Ifigenia. Een wandeling van een kilometer of vijf vanuit het centrum, volgens de kaart. Al gauw laten we het toeristische centrum achter ons. De straatjes ogen in een rap tempo minder goed onderhouden. Ze worden grauwer, rustiger. De mensen, welke we op onze weg passeren, glimlachen zoals het Cubanen betaamd. Een schoolklas is uitgelopen naar een klein plazaatje alwaar de gymnastiekles plaats vindt. Als deze calle haar einde vindt op een grotere weg, vragen we, just in case, even om de weg. Ah, what the heck! De laatste paar kilometer nemen we even een fietstaxi. De hitte speelt parten en zo bezorgen we de enorm zwetende taxiboy een goede dag. Het duurt toch nog zeker tien minuten, eer we bij de begraafplaats aankomen, dus zo dichtbij bleek het achteraf niet te zijn.

De begraafplaats herbergt zo’n beetje alle groten der Cubaanse aard. Ex-presidenten, oorlogshelden, overgestapte Spaanse soldaten in de vrijheidsstrijd en dus ook Cubaanse helden en leden van de niet meer zo geliefde Bacardi familie. Ze zijn niet meer zo geliefd, daar deze familie in de revolutie emigreerde naar Puerto Rico en het rumpatent met zich meenam. Ook bevindt zich hier het graf van Senor Cespedes, de man welke als eerst zijn eigen slaven de vrijheid gunde. Tevens was hij ook de man welke de eerste vrijheidsstrijd tegen de Spaanse overheersers opstartte.

Antonio Maceo, een van de medestrijders van José Marti, ligt hier ook begraven. José Marti, daar draait het eigenlijk allemaal om in Cuba. Vader des vaderlands. Het grote voorbeeld van Fidel Castro. Inspirator voor de vrijheidsstrijd, veelal in woorden. Saillant detail: de enige keer dat hij fysiek ten strijde trok, werd hem meteen fataal. In het alom bekende nummer Guantanamera zijn delen van een door Marti geschreven gedicht verwerkt, onder andere hoe hij begraven wil worden. Omringd door bloemen, de Cubaanse vlag en voor altijd met zijn gezicht in de zon. Alles komt ook naar voren in de zeshoekige tombe of beter gezegd mausoleum welke voor hem hier is gebouwd. De zeshoeken staan symbool voor de op dat moment zes provincies van land: Pinar de Rio (tabak), Havana (sleutel van Cuba), Ciego de Avila, Camaguey, Matanzas en Oriente. Om het half uur wordt Marti nog meer eer betoond, door de zgn. changing of the guards met volkslied en al.

Marti was voorstander van een Verenigd Amerika. In de tombe staan dan ook de emblemen van alle Amerikaanse landen, welke op dat moment niet onder Europese controle stonden. Canada (UK), Puerto Rico (VS), Suriname (Nederland) en de Verenigde Staten zijn als enige niet vertegenwoordigd.

Al met al een enorm indrukwekkend bouwwerk. De Cubanen eren hiermee de in hun optiek grootste landgenoot aller tijden. Ben benieuwd wat er voor Fidel gebouwd gaat worden als het zo ver is.

Eenmaal terug in het centrum, speelt Jeroen een potje schaak, waarna we met zijn tegenstander en een maat van hem een drankje doen in een tent waar normaliter geen toerist naar binnen zou gaan. Waarom? Van de buitenkant lijkt het geen bar. Van binnen straalt de tent niks uit. De serveersters werken langzamer dan het personeel in de McDonald’s vestiging in de Leidsestraat van Amsterdam. Oh ja, het bier is nog lauw ook. Ondertussen praten we wat met deze schaaktrainer en gymnastiekleraar in opleiding.

We praten wat over, hoe kan het ook anders, Fidel, maar niet te veel natuurlijk. Deze jongens vinden het allemaal prima, zoals het nu gaat. Verwachten ook geen grote verandering als Fidel er niet meer is. Verder vermoeden ze ook wie de nieuwe president wordt, hetgeen nog een groot geheim is voor de Cubaanse bevolking en de rest van de wereld. Inderdaad: de huidige minister van commercie.

Na dit enorme geheim aangehoord te hebben, is het tijd om de kookkunsten van Mama Santiago te ontdekken, waarna we samen met haar, haar man en haar nichtje naar de Casa de las Tradiciones wandelen. Helaas, deze is gesloten vanavond. We wandelen via de Padre Pico stairs door naar de officiële Casa De Musica van Santiago. Een relatief chique, compleet sfeerloze tent. De enige manier om er enigszins leven in de brouwerij te brengen is veel drank. Mama Santiago is het stralende middelpunt. Ze geniet met volle teugen. Dus voor een paar uur gunnen we haar dit graag. Een paar drankjes later, zit de sfeer er toch nog redelijk in. Af en maak ik een dansje met het nichtje. Ik vermoed echter dat ze vanavond op meer uit is. Welterusten!